Lichtende nachtwolken

In juni en juli kan men rond en na middernacht in noordelijke richting heldere cirrusachtige wolken zien. Deze lichtende nachtwolken hebben vaak een zilverachtige glans en een ribbel- of vezelstructuur.

Lichtende nachtwolken (foto: C. Donkersloot, Dirksland)

Ze zijn vrij zeldzaam en komen onregelmatig voor: soms zijn ze echter in één maand meerdere malen te zien, maar menig zomer gaat voorbij zonder dat deze wolken worden opgemerkt. Lichtende nachtwolken komen voor op ongeveer 80 km hoogte, veel hoger dan gewone wolken, die hooguit zo'n 20 km hoog reiken. Na zonsondergang weerkaatsen de nachtwolken nog een tijd zonlicht. De gewone wolken, die we meestal zien, steken daar donker bij af en kleuren na zonsondergang in rood en vervolgens donkergrijs. De lichtende nachtwolken blijven dan zilverwit, geel-oranje of lichtblauw. De helderste sterren blijven door deze dunne wolken heen zichtbaar. Het ontstaan van de nachtwolken houdt verband met uiterst kleine stofdeeltjes in de bovenste lagen van de atmosfeer. Ook is waterdamp nodig en en zeer lage temperaturen: tussen -90 °C en -145°C. Op de stofdeeltjes zet zich een laagje ijs af, net als rijp op het aardoppervlak. Door het ijs dat de deeltjes omhult wordt het zonlicht weerspiegeld, wat de wolken zichtbaar maakt.

Lichtende nachtwolken (foto: O. v/d Velde, Wageningen)

Lichtende nachtwolken veranderen relatief snel van vorm. Op de hoogte waar de wolken zich ophouden komen zeer sterke luchtstromingen voor. In horizontale richting stroomt de lucht met snelheden van gemiddeld 150 km/uur met uitschieters tot 500 of zelfs 700 km/uur. Daarmee samenhangend doen zich ook sterk dalende en stijgende luchtstromingen voor, waardoor de wolken een bijzonder turbulent aanzien krijgen. De karakteristieke golven en ribbels verdwijnen weer even snel als ze worden gevormd. Dat is vooral met een verrekijker goed te zien. Lichtende nachtwolken zijn niet voorspelbaar, maar het loont zeker de moeite om in juni of juli op een heldere zomeravond tussen 0 en 3 uur s'nachts even naar de noordelijke hemel te kijken!

bron: J. Baartse